De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) nam drie recente situaties onder de loep die ontstonden door extreme neerslag:

• Kortsluiting in een verdeelstation in Nijverdal waardoor bij ruim 11.000 aansluitingen de stroom uitviel;
• Toiletten die overstroomden bij de spoedeisende hulp in het ziekenhuis van Doetinchem;
• Woningen in de Enschedese wijken Pathmos en Stadsveld die zoveel waterschade opliepen dat ze onbewoonbaar verklaard werden.

De analyse van de OVV laat zien dat de gevaren van extreme regen worden onderschat, met als gevolg dat de bestuurlijke en politieke prioriteit te laag blijft. Reden tot zorg, vindt de OVV, die ziet dat mede hierdoor daadwerkelijk effectieve maatregelen achterblijven bij het tempo waarin extreme regen toeneemt. De boodschap luidt dan ook: overheden, burgers en bedrijven moeten zich sterker bewust worden van de veiligheidsrisico’s van extreme regen, en meer doen om die te beheersen. Lees het hele rapport hier.

Klazien Hartog reageert:
“Vanuit mijn ervaring kan ik beamen dat wat er in het rapport staat, absoluut waar is. We moeten zorgen dat we veel weerbaarder zijn tegen alle weersextremen, en daar hoort ook extreme neerslag bij. De onveilige situaties waar het rapport op inzoomt, kunnen zich in ons gebied net zo goed voordoen. Zo moest het Noordwest Ziekenhuis in Alkmaar tijdens de extreme buien in 2021 al tijdelijk de spoedeisende hulp sluiten vanwege wateroverlast. In Noorderkwartier zijn we zelfs extra kwetsbaar nu de klimaatverandering doorzet: we zijn aan drie kanten omgeven door water en het gebied ligt bovendien ver onder de zeespiegel.”

Hoe draagt HHNK eraan bij dat het Noorderkwartier beter bestand is tegen zware regen?
“Klimaatadaptatie staat bij ons hoog op de agenda. Hierin trekken we intensief samen op met gemeenten, want veel maatregelen die nodig zijn, vallen binnen hun domein. Wij hebben de watersysteemkennis en de gebiedskaarten om mee te denken en gemeenten te helpen met het zoeken naar oplossingen. Ondertussen kijken we ook wat we in ons eigen systeem kunnen doen. Als wij bijvoorbeeld een gemaal bouwen, denken we nu al na of we kiezen voor een gemaal dat alleen water naar buiten pompt of misschien – bij droogte - ook water naar binnen kan halen. Ook wij moeten ons verder voorbereiden op extremen.”

De OVV ziet dat ook: gemeenten, waterschappen en provincies zetten zich gezamenlijk in, staat in het rapport, maar de OVV verwacht van de Rijksoverheid meer centrale sturing. Kun je je daarin vinden?
“Wat ik in elk geval zie, is een terugtrekkende beweging. Vanaf 2022 kwam met de Impulsregeling Klimaatadaptatie 200 miljoen beschikbaar om Nederland versneld klimaatbestendig te maken. Hiermee gaf het Rijk ook aan: dit vinden we belangrijk, hier maken we geld voor vrij, ga met elkaar aan de slag. De Impulsregeling loopt af en wordt waarschijnlijk niet meer voortgezet. Dat is weer een heel ander signaal: hiermee lijkt ruimtelijke adaptatie minder belangrijk te worden gevonden.”

Het is misschien ook geen onderwerp waar je politiek makkelijk mee scoort.
“Nee, maar aan de andere kant: we hebben een krappe woningvoorraad. Dat is echt een issue overal overheen. Als dan blijkt dat de woningen die we wél hebben, kwetsbaarder zijn dan we dachten, betekent dit dat we eigenlijk nog een groter probleem hadden dan waar we nu al tegenaan lopen. Dat zien we bijvoorbeeld in een wijk in Enschede, waar huizen zoveel waterschade hebben opgelopen door een gigantische hoosbui, dat ze uiteindelijk gesloopt moeten worden. Het vocht is zover in de huizen en isolatie gaan zitten dat er schimmelproblemen zijn. We moeten goed beseffen dat dit ook in andere wijken in Nederland kan gebeuren. En dat we dus ook nog een opgave hebben om onze bestaande woningen toekomstbestendiger te maken, zodat de krapte op de woningmarkt, juist door klimaatverandering niet nóg nijpender wordt.”

Wat doen jullie om het gevoel van urgentie te vergroten, niet alleen politiek, maar ook bij inwoners?
“Door toch zo veel mogelijk overal te blijven uitleggen wat de risico’s zijn, en vooral: wat zijn de mogelijkheden, wat kun je zelf doen? Vanuit de Unie van Waterschappen loopt nu bijvoorbeeld de campagne Watervangers die inwoners bewust maakt van de noodzaak om regenwater op te vangen en tips geeft om daar zelf aan bij te dragen. Op onze eigen website besteden we ook echt aandacht aan waterweerbaarheid: wat als je met overstroming te maken krijgt? Dan gaat het bijvoorbeeld om maatregelen zoals waterkerende schotten aanbrengen of een zandzakkenmuur bouwen. Want de tijd van alleen maar een regenton plaatsen, is echt voorbij. Mensen moeten serieus nadenken: wat zou er kunnen gebeuren als een enorme plens water valt en die vervolgens via de voordeur naar binnen loopt?”

Wat is er nodig om te versnellen, om te zorgen dat we wel weerbaar worden?
“Het zou goed zijn als iedereen zich verdiept in welke straat, wijk, buurt het water over de drempel heen kan lopen. En dat breder bekend wordt welke maatregelen mensen zelf kunnen nemen om schade te voorkomen. Hoe mooi zou het zijn als je korting krijgt op je verzekeringspremie als je preventieve maatregelen tegen weersextremen neemt? Inwoners, overheden, bedrijven, verzekeraars, iedereen kan helpen. De OVV vreest dat we ook in de toekomst niet voorbereid zijn op extreme neerslag, maar ik denk aan de andere kant dat we wel veel kunnen met elkaar. Het is wel belangrijk om hier aandacht voor te blijven vragen. En dat blijft lastig; veel mensen zijn de schade na de buien in Limburg alweer vergeten. We vergeten ook makkelijk dat we onder zeeniveau leven en dat het veel moeite kost om alles iedere dag opnieuw droog te houden. Maar we moeten allemaal aan de slag en we kunnen niet achteroverleunen. Ik roep de nieuwe wethouders straks dan ook op om met elkaar dit onderwerp goed verder op te pakken en de urgentie te blijven zien.”