Kartrekkers klimaatadaptatie maken plaats voor nieuwe fase

Vanaf ongeveer 2017 zijn jullie intensief samen opgetrokken om in de regio met klimaatadaptatie aan de slag te gaan. Hoe is dat begonnen?
Jan: “Wij zagen al vroeg in – nog voordat het een landelijk thema werd – dat er een enorme opgave lag om onze omgeving klimaatbestendig te maken. En dat die opgave zo complex is dat we dat alleen in samenwerking voor elkaar krijgen. Het waterschap kan het niet alleen, gemeenten niet, PWN niet, corporaties niet, de aannemerij niet. Je hebt het vraagstuk gezamenlijk op te lossen.”  

Karel: “In het grijze gebied waar niet één partij verantwoordelijk is, maar waar een gezamenlijke verantwoordelijkheid ligt, is het risico aanwezig dat niemand de handschoen echt oppakt. Maar wij zagen vooral kansen: in datzelfde grijze gebied kunnen de interessantste samenwerkingen ontstaan. Onze intentie is dan ook vanaf de start geweest om beweging te creëren. Allereerst door te werken aan bewustwording. Want je kunt het je nu niet meer voorstellen, maar in 2017 was zeker nog niet iedereen ervan overtuigd dat klimaatverandering überhaupt een issue was waar we iets mee moesten. Dat was dus de eerste stap, om vandaaruit over te gaan naar actie.”

Hoe hebben jullie dat aangepakt?
Jan: “Onder andere via webinars, bijeenkomsten en opleidingstrajecten hebben Karel en ik zo veel mogelijk partijen bij elkaar gebracht in één groot netwerk. Professionals in de waterketen, andere afdelingen binnen gemeenten en het waterschap die met klimaatadaptatie te maken hebben, maar ook de provincie, projectontwikkelaars, onderzoekers en adviseurs. Wij zien dat als één bolwerk van organisaties, mensen en kennis; vandaar dat we het netwerk Samen Blauwgroen hebben genoemd.”

Karel: “Als programmamanager Ruimtelijke Adaptatie deed ik de sturing van activiteiten en projecten rondom dit thema, en Jan had een vrije rol als ambassadeur, als verbinder, aanjager, oliemannetje van de samenwerking. Zo is het netwerk gaandeweg verbreed, komen er meer en meer werelden in samen. Fantastisch ook hoe kennis breed wordt gedeeld en er steeds complexere projecten vanuit diverse invalshoeken worden opgepakt. Precies zoals we het wilden, want ruimtelijke adaptatie is niet alleen met techniek op te lossen. Het gaat ook over gedrag, gezondheid, er is zó veel met dit dossier verbonden!”

Inmiddels werken er in het Noorderkwartier meer dan 3000 professionals van meer dan 300 partijen samen aan klimaatadaptatie. Dat is vrij uniek in Nederland. Wat is het geheim van dit succes?
Karel: “We hebben veel ruimte gekregen om dit van de grond te tillen. Zelf hebben we ook regelmatig onze nek uitgestoken. Bijvoorbeeld bij de ontwikkeling van de Klimaatatlas om kennis van het hoogheemraadschap – en later ook van andere partijen – via overzichtelijke kaarten breed beschikbaar te stellen. Dat was voor onze organisatie best even schakelen en spannend. Maar wij zijn – enigszins rebels – gewoon begonnen.”

Jan: “Dat zit een beetje in ons allebei, dat we geen nee accepteren, vasthouden aan plannen waar we grote meerwaarde in zien, doorzetten. Er is altijd een oplossing. Zolang je maar blijft zoeken naar hoe je elkaar kunt helpen. En toen de Klimaatatlas er eenmaal was, ging iedereen hem gebruiken. De kaarten zijn voor alle 26 gemeenten in de regio de basis geweest van onder andere de stresstesten en de klimaatdialogen. En doordat iedereen werkt met dezelfde transparante basisinformatie, is daar ook geen discussie meer over. Maar uiteindelijk is de doorslaande succesfactor de intrinsieke motivatie van al die organisaties en medewerkers die aan de gang zijn gegaan. Wij kunnen nóg zo hard aan de kar trekken, maar als de buitenwereld niet was aangehaakt, was er weinig gebeurd. Het drijft echt op mensen.”

Er is zo veel bereikt; is het niet moeilijk om je ‘kindje’ nu los te laten?
Karel: “Dat is heel dubbel: je laat iets achter wat je gekoesterd hebt. Tegelijkertijd is dit een natuurlijk moment om dat te doen. De samenwerking gaat een andere fase in. Niet alleen omdat de nieuwe DPRA-cyclus start, maar ook omdat het geen kind meer is. We hebben het gevoed en ontwikkeld, en het is opgegroeid tot adolescent die op zichzelf kan staan. Klimaatadaptatie begint het nieuwe normaal te worden. Er is bestuurlijke betrokkenheid, de samenwerking is goed georganiseerd, het loopt. We hebben echt iets neergezet waar we vertrouwen in hebben.”

Jan: “We zijn in Noorderkwartier van onbewust onbekwaam een heel stuk richting bewust bekwaam opgeschoven. Waar mensen weten wat er speelt en dat ze elkaar kunnen vinden en helpen. Natuurlijk, afscheid is altijd een beetje zuur, en voor mij is het helaas meer ingegeven door mijn gezondheid dan een keuze. Maar eerlijk gezegd heb je voor een nieuwe fase soms ook andere mensen nodig, omdat het dan weer nét om een andere energie vraagt om zaken verder te brengen.”

Wat willen jullie het netwerk voor de volgende fase meegeven?
Jan: “Ga vooral zo door. Het blijft altijd werken om die energie erin te houden. Denk dus niet: het loopt nu wel, we kunnen achterover leunen. Want er staat een mooie, solide basis, je bent de kinderfase uit, maar er is ook nog een lange weg te gaan en daarbij heeft iedereen elkaar hard nodig. Het is belangrijk om energie in de samenwerking te blijven steken, om die te onderhouden, aandacht te geven, bestuurders en bewoners heel goed mee te nemen. En zo verder te ontwikkelen en de aanpak van klimaatadaptatie nog verder te integreren.”

Karel: “Zeker. Zorg dat het niet meer als extra voelt, als iets wat óók nog moet, maar vanzelfsprekend onderdeel van alles wat je doet. Kijk - zoals de Deltacommissaris ooit aangaf - hoe je in je DNA kunt verweven dat elke schop die je in de grond steekt klimaatbestendig is. En doe het niet alleen. Bedenk dat een groot deel van de beweging die we al maken, is ontstaan vanuit gezamenlijkheid. En juist daardoor is de beweging zo veel groter geworden dan ze anders zou zijn geweest.”

Op 1 juni 2025 is Karel Bruin-Baerts gestart als clusterhoofd Kennis & Ontwikkeling Waterveiligheid bij HHNK. Zijn rol als programmamanager Ruimtelijke Adaptatie heeft hij overgedragen aan Laura Boon. Jan Wijn neemt per 1 september 2025 afscheid van HHNK.