Van de Wet ruimtelijke ordening tot het Bouwbesluit en de Waterwet: de Omgevingswet vervangt een groot aantal wetten en regels op het gebied van de fysieke leefomgeving. En bundelt die tot één wettelijk kader, waaraan gemeenten hun eigen invulling mogen geven. Ze hebben tot eind 2031 om te zorgen dat hun omgevingsplannen aan alle eisen van de Omgevingswet voldoen. “Om de overgang van de oude landelijke regels naar het nieuwe gemeentelijke omgevingsplan te overbruggen, heeft het Rijk daarbij een ‘bruidsschat’ meegegeven: een uitgebreide set standaard regels”, vertelt Jelmer Cnossen van het kernteam. “Aan gemeenten de taak om te bekijken: welke regels willen we houden, welke gaan we schrappen? Willen we nog iets aanscherpen of afzwakken. Missen we nog iets? In Noorderkwartier hebben we besloten dat gezamenlijk op te pakken vanuit de samenwerking in de waterketen en klimaatadaptatie. Zo besparen we onszelf veel werk, en kunnen we de regels binnen de regio beter op één lijn krijgen.”

Gelijk speelveld
Uniforme regels bieden allerlei voordelen. Zo scheppen ze duidelijkheid voor bewoners, en voorkomen ze discussies als: ‘Waarom mag dit hier niet en daar wel?’ Ze nemen verwarring weg bij aannemers en projectontwikkelaars, die met uniforme regels bovendien niet per gemeente hoeven uit te zoeken waar ze precies aan moeten voldoen, maar standaard werkwijzen kunnen hanteren. En ook voor bijvoorbeeld omgevingsdiensten, de provincie, PWN en HHNK, die over gemeentegrenzen heen werken, is een gemeenschappelijke basis wel zo makkelijk. “Met uniforme regels creëer je een gelijk speelveld”, zegt Jelmer. “Maar dan is het wél belangrijk dat die regels breed gedragen worden en voor iedereen werkbaar zijn. Vandaar dat we bij de totstandkoming zo veel mogelijk partijen betrekken die er straks in de praktijk mee te maken krijgen.”

Brede inbreng
Het afgelopen jaar zijn hierin al grote stappen gezet. Allereerst is er een werkgroep samengesteld met inhoudelijk deskundigen uit alle vier deelregio’s Zaanstreek-Waterland, Noordkop, West-Friesland en Kennemerland. Ook PWN en HHNK sloten aan. Daarnaast schakelde het kernteam FLO Legal in voor de nodige juridische expertise. Juridisch adviseur Simon Handgraaf: “We hebben met elkaar de relevante bruidsschatregels in kaart gebracht, geanalyseerd en verdeeld in thema’s. Zoals grondwater, drinkwater, klimaatadaptatie en bedrijfsmatige lozingen.” Jelmer vult aan: “Vervolgens hebben we die thema’s uitgebreid besproken in drie goed bezochte werksessies. Gemeenten, PWN en HHNK, maar ook medewerkers van de provincie en de omgevingsdiensten waren ruim vertegenwoordigd. Dat geeft wel aan dit onderwerp belangrijk wordt gevonden. En die brede opkomst hielp om tot evenwichtige afwegingen te komen – en zo tot een gemeenschappelijke basis aan uniforme regels waarmee iedereen uit de voeten kan.”

Van input tot bouwsteen
Inmiddels ligt er een concept ‘bouwsteen’ waarin FLO Legal de input uit de werksessies heeft meegenomen en verder uitgewerkt tot kant-en-klare regels voor de regio. Rondom huishoudelijk afvalwater, grondwater, bedrijfsafvalwater, drinkwater, hemelwater én klimaatadaptatie. “Voor klimaatadaptatie konden we grotendeels de instructieregels overnemen waarvoor de provincie het denkwerk al heeft gedaan en verwerkt in instructieregels”, zegt Simon. “Tijdens de werksessies zijn we dan ook vooral ingegaan op watervraagstukken die specifiek in deze regio spelen. Bijvoorbeeld rondom de lozingen van grootschalige groepsaccommodaties waar veel seizoensarbeiders verblijven, en die niet zijn aangesloten op het riool. Hoe ga je daar als gemeente mee om? Of hoe ga je om met debiet en venstertijden bij lozingen van agrarisch afvalwater? Dat zijn voorbeelden van waar we afwijken van de bruidsschatregels, of ze concreter hebben gemaakt.”

Zó te kopiëren
Jelmer heeft als trekker van de werkgroep het concept voorgelegd aan alle deelnemers van de werksessies. “Hun opmerkingen worden nu verwerkt”, zegt hij. “Dat gaat vooral om details; FLO Legal heeft echt goed werk geleverd. Na de zomer organiseren we nog een werksessie over onder andere geur en geluid bij RWZI’s, MER-gerelateerde onderwerpen en regels rondom brak grondwater, brijn, voor een aanvullend hoofdstuk. In het najaar leveren we het eindproduct op. De volgende stap is dat we zorgen dat de bouwsteen ook in de werkoverleggen en bestuurlijk onder de aandacht komt. En dat we gemeenten de komende jaren gaan helpen de regels op te nemen in hun omgevingsplan. Het mooie is dat de bouwsteen zo is opgesteld dat gemeenten de regels bij wijze van spreken zó kunnen kopiëren. Dat was ook de bedoeling, want op die manier voorkomen we dat alsnog elke gemeente eigen varianten gaat formuleren. Niet dat dit niet kán; gemeenten zijn niet verplicht de regels over te nemen. Maar hoe uniformer, hoe beter.”

Wil je meedenken, deelnemen aan de volgende werksessie (geur en geluid bij RWZI, MER, brijn) en/of heb je nog goede aanvullingen, laat het weten via een mailtje aan FLO Legal: christine@flolegal.nl.