Kerkstraat Bergen aan Zee [7][1]

Grondwateroverlast te lijf

Opnieuw een weerrecord: 2023 ging de boeken in als het natste jaar ooit. Er viel zelfs zo veel neerslag dat dit op allerlei plaatsen in het Noorderkwartier (grond)wateroverlast opleverde. Sommige gemeenten hadden er hun handen vol aan. Was dit een incident of gaan we dit vaker meemaken? En wat kunnen we eraan doen, op korte en lange termijn?

Kerkstraat Bergen aan Zee [7][1]

Grondwateroverlast te lijf

Opnieuw een weerrecord: 2023 ging de boeken in als het natste jaar ooit. Er viel zelfs zo veel neerslag dat dit op allerlei plaatsen in het Noorderkwartier (grond)wateroverlast opleverde. Sommige gemeenten hadden er hun handen vol aan. Was dit een incident of gaan we dit vaker meemaken? En wat kunnen we eraan doen, op korte en lange termijn?

Kerkstraat Bergen aan Zee [4]

De grootste problemen deden zich voor vanaf november, toen de neerslagmeters in de hele provincie ver uitsloegen naar zo’n 180 mm. Bergen kreeg in één maand zelfs 254 mm te verduren.
Rioolbeheerders Edwin Verbeek: “Als het in de zomer erg nat is, verdampt er nog veel water, ook via de bladeren aan de bomen. In de winter neemt het groen nauwelijks iets op en zakt alles in de bodem. Met als gevolg dat het grondwater omhoog komt. In dit uitzonderlijke geval zorgde dat voor veel overlast. Op 5 januari hebben we de zelfs Veiligheidsregio ingeschakeld om water van een ondergelopen straat in een laaggelegen buurt naar de zee te pompen. Ook bewoners hadden last van de hoge grondwaterstand: veel mensen namen ongerust contact op over kelders, kruipruimtes en trapkasten die onder water stonden, vocht in huis, natte tuinen.”

Alle zeilen bijzetten
Op korte termijn is overtollig water wegpompen de enige remedie. Gemeenten probeerden de straten droog te houden, sommige bewoners gingen zelf met pompjes in de weer op hun eigen perceel. Op enkele locaties bracht HHNK met noodpompen het waterpeil in sloten omlaag, om zo meer capaciteit te creëren voor de afvoer van regenwater. Dennis Kos, adviseur watersystemen bij HHNK: “Als waterschap hebben wij de taak om via het oppervlaktewaterpeil te zorgen voor een goede uitgangssituatie om de functie van het gebied eromheen te faciliteren. Onze peilbesluiten baseren we op ‘normale’ omstandigheden. Ontstaat er vervolgens grondwateroverlast door hevige regenval, dan is het oppervlaktewater niet het middel om het grondwaterpeil alsnog te beïnvloeden, al wordt dat nog weleens gedacht.”

Onderzoek
Voorlopig zien gemeenten en HHNK het natte najaar als incident. “Maar we houden het via ons uitgebreide meetnet de ontwikkelingen goed in de gaten”, zegt Edwins collega-rioolbeheerder Niels Blokker. “Zien we dat in een omgeving grondwaterstanden structureel hoger worden en vormt dat potentieel een probleem, dan onderzoeken we hoe we de situatie kunnen verbeteren en op welke termijn. Op steeds meer plaatsen in de gemeente hebben we al een gescheiden rioleringsstelsel met drainage, waardoor we grondwater waar nodig sneller kunnen afvoeren. Het liefst combineren we de aanleg hiervan met andere werkzaamheden, zoals herinrichting van een buurt of gepland onderhoud.” Niels vult aan: “In uitzonderingen waar de nood hoog is, willen we daar niet op wachten. Als het grondwater zes centimeter onder de straatstenen staat, kun je niet tegen bewoners zeggen: jullie zijn over zestig jaar pas aan de beurt.”

Nieuwe balans
Naast drainage worden ook andere mogelijkheden onderzocht om grondwateroverlast te beperken. Niels: “Samen met HHNK onderzoeken we voor het stedelijk gebied van Castricum of het verlagen van het oppervlaktewaterpeil in de wintermaanden een positief effect heeft op het grondwaterpeil. Dan verlaag je de uitstroomopening voor de afvoer van drainagesystemen en is er meer ‘droge’ berging beschikbaar wanneer in die periode dat de natuur stilstaat en regenval aanhoudt.” Dennis: “Het oppervlaktewaterpeil verlagen om bodemberging te creëren heeft hooguit zin voor direct omwonenden. Het is bijvoorbeeld geen oplossing voor de binnenduinrand, waar nog altijd problemen zijn, ondanks dat daar voldoende verhang om het grondwater uit de duinen te laten stromen. Maar de gigantische hoeveelheid neerslag in combinatie met de aanwezige slechtdoorlatende grondlagen heeft een grondwaterfile veroorzaakt die maar moeizaam oplost. De verwachting is dat weersextremen steeds vaker voorkomen: we krijgen meer last van clusterbuien, maar ook droogte neemt toe. Ons watersysteem is hier nog niet optimaal op ingesteld. Het is dus zoeken naar een nieuwe balans en de juiste maatregelen in het kader van klimaatadaptatie. Daar zijn we druk met z’n allen druk mee bezig.”

Kerkstraat Bergen aan Zee [3]

Meer artikelen lezen? Klik dan verder door middel van de onderstaande pijltjes.

Samen Blauwgroen

Elkaar informeren en inspireren rondom klimaatadaptatie en de waterketen. Haak jij ook aan?
samenblauwgroen.nl

Aan- of afmelden

Via de onderstaande button is het mogelijk om je aan of af te melden voor het e-magazine.

Over ons

Samenwerking Klimaatadaptatie Noorderkwartier & Samenwerking Waterketen Noorderkwartier stellen samen als doel: het verbinden van partijen die werken aan opgaven voor ruimtelijke adaptatie en de waterketen. 

Heb jij zelf iinteressante informatie die je met het netwerk wil delen? Neem dan contact op met: info@samenblauwgroen.nl