Van kader naar praktijk: aan de slag met klimaatadaptief ontwikkelen

Bij klimaatadaptief bouwen hebben gemeenten allereerst te maken met een juridisch kader: de omgevingsverordening van de provincie. “Op mijn eerste werkdag bij de provincie in januari 2025 was artikel 6.75 van deze verordening net aangescherpt”, vertelt beleidsadviseur Klimaatadaptatie Pim van Tongeren. “Deze regel verplicht initiatiefnemers van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen om voor het plangebied de risico’s in kaart te brengen op het gebied van hitte, droogte, wateroverlast, overstromingen, waterkwaliteit en biodiversiteit. En om waar nodig maatregelen te treffen om te voldoen aan de voorgeschreven basisveiligheidsniveaus. Ik kreeg meteen mailtjes van gemeenten over hoe die regel in de praktijk werkt en moet worden toegepast. Niet overal zijn GIS-specialisten of modelleurs voorhanden om de vereiste risicoanalyses uit te voeren. Hoe pak je dat dan aan? En ook waar die kennis er wel is, leefden veel vragen: wat is precies de juridische lading van dit artikel? Wat is onderverantwoordelijkheid? Wordt hierop gehandhaafd?”

Aan die behoefte aan verduidelijking wilde de provincie tegemoetkomen. Pim: “Tegelijkertijd kunnen we niet met alle 44 gemeenten afzonderlijk om de tafel om ze bij de implementatie te begeleiden. Daarom kozen we voor een pragmatische middenweg: we hebben een handreiking opgesteld die al veel vragen opvangt. Daarmee kunnen gemeenten zelfstandig aan de slag. En als ze dan nog vragen hebben, zijn wij natuurlijk graag bereid om met hen mee te kijken.”

Hoe ziet toekomstbestendig ontwikkelen er concreet uit?   
Waar de provincie gemeenten kan helpen om het juridische kader toe te passen, heeft HHNK vooral veel kennis over water en bodem: wat betekent toekomstbestendig ontwikkelen in het gebied zelf? “Als je kaarten en luchtfoto’s van Noord-Holland van vlak na de Tweede-Wereldoorlog vergelijkt met nu, zie je hoe de provincie steeds voller wordt gebouwd”, zegt Laura Boon, programmamanager Ruimtelijke Adaptatie bij HHNK. “En de ruimte wordt alleen maar schaarser. Woningbouw, energietransitie, water en natuur vragen allemaal om plek. Dat betekent dat de provincie en gemeenten keuzes moeten maken. Onze inzet is – in lijn met ons nieuwe programmaplan Ruimtelijke Adaptatie – dat het bodem- en watersysteem bij die keuzes leidend wordt.”

Bij ruimtelijke ontwikkelingen in het Noorderkwartier zit HHNK dan ook graag in een vroeg stadium aan tafel. “Wij kunnen met alle kennis die we in huis hebben, helpen scherp te krijgen:welke risico’s spelen in welk gebied? En als we toch gaan bouwen in een gebied dat vanuit het oogpunt van bodem en water minder geschikt is, hoe kunnen we dat dan zo verantwoord en klimaatadaptief mogelijk doen? Wat zijn dan passende en uitvoerbare maatregelen? Wij hebben een handreiking in ontwikkeling waarin we dit visualiseren voor vier typen landschappen die in Noorderkwartier veel voorkomen: zeekleipolders, droogmakerijen, veengebieden en zandgronden. Hiermee kunnen onze adviseurs nog duidelijker laten zien wat voor maatregelen mogelijk zijn om tot een toekomstbestendige omgeving te komen.”

Lerend vermogen
Zo helpen provincie en HHNK gemeenten vanuit hun eigen rol vooruit: met duidelijkheid over wat moet, en met gebiedskennis om te bepalen wat nodig is en kan. Daarbij verwachten Pim en Laura dat gemeenten de komende jaren ook nog meer van elkaar gaan leren. “Als zij goede voorbeelden en ervaringen met elkaar delen, kan het lerend vermogen rond klimaatadaptiefontwikkelen verder groeien. Daar worden nieuwe plannen uiteindelijk beter van.”, aldus Pim.